بازيگران:  پرويز پرستويي، بهرام ابراهيمي، مهران رجبي، قاسم زارع، شاهرخ فروتنيان، رعنا آزادي ور، سيروس همتي، حسن سليماني، نقي سيف جمالي، علي عابديني، فريده سپاه منصور، سهيلا رضوي
 

خلاصه داستان:
اين فيلم داستان مردي به نام رضا از سارقان سابقه دار است كه بر اساس روش و اصول خود به كار سرقت مي پردازد. او در آخرين ماجراي سرقت،‌فريب چند جوان تازه كار را مي خورد و دزدي معمولي آنها تبديل به سرقت مسلحانه مي شود. رضا براي فراز از محكوميت زندان متوسل به راه عجيبي مي شود كه خلاصي از آن بسيار دشوارتر است.

يادداشت :
« مارمولك » نهمين فيلم بلند كمال تبريزي است. تبريزي با ساخت اين فيلم قصد دارد حال و هواي « ليلي با من است » (1374) را بار ديگر زنده كند.

مختار شكرى پور:

«مارمولك» فيلمى است كه ويژگى ها و نقطه عطف هاى قابل تاملى از جمله: داستان سر راست و روان، شخصيت هايى جذاب با پردازش هايى خوب و دقيق، ديالوگ هايى بكر و بجا، نكات ظريف و موشكافانه و سنجيده در راستا و بطن موضوع فيلم، وجود اتفاقات و حوادثى كه تعيين كننده مسير قصه بوده و بافت فيلم را مى سازند، ريتم روان و آرام و رنگ آميزى ها و نورپردازى هاى مناسب در صحنه پردازى دارد اما آنچه كه در پرداخت به اين فيلم بيشتر جاى طرح دارد مضمون، درونمايه و جهت گيرى نويسنده و كارگردان اين فيلم در خصوص موضوع فيلم (درآمدن يك دزد فرارى در لباس و هيئت يك روحانى) است. تاكنون كمتر كسى به اين موضوع و حواشى آن پرداخته است و حالا كه «كمال تبريزى» به اين قضيه پرداخته است، چنان از زواياى مختلف لايه هاى محتوايى فيلم را به هم آميخته است كه رسيدن مخاطب به برداشتى واحد را در نگاه به اين موضوع تا حدودى دشوار كرده است.

به همين خاطر اين فيلم علاوه بر اينكه استنباط هاى مختلفى را برمى تابد ممكن است شبهه ها و شائبه هاى مختلفى را در ذهنيت افراد مختلف با تفكرات گوناگون نيز پديد آورد. برخوردهاى متفاوت با اين فيلم شايد ناشى از نگاه دوگانه فيلمساز به موضوع است كه به تبع همين نگاه دوگانه و حتى چندگانه مى توان از چند زاويه تماتيكى به اين فيلم نگاه كرد: يكى اينكه «مارمولك» فيلمى در دفاع از روحانيت اصيل است كه انتقادات صريح و تندى را بر قشر روحانى نماى جامعه در قالب طنزى دلچسب اما تلخ و نيشخندهايى رسا و گويا وارد كرده است و تبريزى بدين ترتيب به بيان سوءاستفاده هاى ابزارى از مقوله روحانيت در زمينه ها و شرايط مختلف اجتماعى و همچنين به نماياندن شرايط و بسترى پرداخته است كه موجب پديد آمدن نوعى دور شدن نسبت به طيف روحانى در جامعه شده است.

دوم اينكه اين فيلم بيش از هر چيز خواسته است كه سمت و سو و خط خاصى به روحانيت در جهت مدرن شدن و ديگرگونه انديشيدنى كه همگام و همسو با جريانات و ذهنيات جامعه پيرامونى شان باشد ارائه داده است؛ سمت و سويى كه جلوه اى متمايز و جذاب تر به اين طيف مى دهد و تصورات و ذهنيات پيشين مخاطب را در خصوص اين طيف از جامعه به هم مى ريزد. امرى كه هيچ گونه منافاتى با اصول و احكام و شرايع دينى ندارد و تازه سازنده هم بوده و در جهت تعالى انسان است. به عنوان مثال ما در اين فيلم روحانى جذابى _ كه شايد ايده آل ذهن مولف است _ مى بينيم كه راه هاى رسيدن به خدا را در متن كتاب «شازده كوچولوى دوسنت اگزوپرى» مى جويد و سالك گمگشته اش _ رضا مارمولك عاصى _ را از اين طريق به حقيقت واصل مى كند. يا روحانى اى مى بينيم كه به دنياى «كوئنتين تارانتينو» پا گذاشته و ضمن نقد فيلم او، وى را برادر تارانتينو خطاب مى كند. يا روحانى اى كه به تناسب فضاى جامعه اش از اينترنت مى گويد. در واقع روحانى در اين فيلم از حوزه تخصصى خود (علوم دينى و اسلامى و پرداخت به امور دينى) پا فراتر گذاشته و همسو با جامعه و اطرافيانش به مقولات ديگرى كه آنها هم به گونه اى در راستاى رسالت شان است پا گذاشته است.

و اما نكته سوم اين است كه «رضا مارمولك» در جلد يك روحانى مى رود و بدين گونه از جانب مردم روستايى به اشتباه گرفته مى شود اما با قرار گرفتن «رضا مارمولك» در اين موقعيتى كه برايش ايجاد شده است و مجبور است سوءاستفاده هاى ابزارى از آن ببرد استحاله اى در او پديد مى آيد كه اين استحاله نه تنها «رضا مارمولك» بلكه در آدم هايى كه او با آنها درگير است به وجود مى آيد. در واقع اين موقعيت براى «رضا مارمولك» به منزله طى طريق و سلوكى است كه او را از راه هاى ناشناخته اى كه تا حالا كمتر كسى از آنها صحبتى به ميان آورده به حقيقت و خدا مى رساند.

از طرف ديگر اين شخصيت روحانى نما _ كه از روى اجبار و نه از روى ريا و تزوير _ در آن موقعيت قرار گرفته است با رفتارها و عملكردهايش _ خواسته و ناخواسته _ در روند قصه و حين رخدادهاى فيلم نقش و تصويرى ديگر از روحانى در آن جامعه كوچك شكل مى دهد كه باب طبع مردم بوده و تاثير بسيار برجسته و تكان دهنده اى در آنها مى گذارد؛ به نحوى كه رسالت يك روحانى را به طور كامل _ خواسته و ناخواسته، آگاه و ناخودآگاه _ در روستا انجام مى دهد و سنگ تمام مى گذارد و بدين گونه است كه او به صورت يك ناجى درمى آيد كه حتى رئيس زندان كه هويت واقعى اش را مى شناسد، حاضر نيست او را ضايع و برملا كند تا مبادا بت ذهنى آن مردم را درهم بشكند كه طالبان واقعى حقيقت بودند.در واقع اتفاقات و رويدادهايى كه در روند قصه روى مى دهند آن طور پيش مى روند كه به تبيين رسالت واقعى يك روحانى در دنياى امروز مى انجامد.روحانى اى كه بسيارى از برداشت هاى ناروا و ذهنيت هاى نابجا را از چهره دين و مذهب مى زدايد و حاضر نيست به سئوالاتى كه خنثى است جواب دهد.

در عوض با اتفاقاتى كه بر قهرمان ناشناخته فيلم عارض مى شود، پيوندى عميق ميان او و روستائيان صورت مى گيرد كه ناگسستنى است زيرا كه قهرمان آنها مرد عمل بوده است.آنچه اين فيلم را سر زبان ها انداخته و زاويه ديدها و نوع نگاه هاى متنوع و گوناگونى را موجب شده است همگى در قالب ديالوگ ها و موقعيت هاى ظريف طنز و نكته سنجى هاى دقيق نويسنده و شايد هم كارگردان و بازى هاى عالى بازيگران به منصه ظهور مى رسد؛ كه زبان طنز بسيار رساتر و گوياتر سخنان پرطمطراق جهت انتقال مطلب است.در پايان لازم است كه به پايان بندى فيلم كه حكايت گر انتظار تلخ اهالى مسجد روستا _ بگيريد جامعه اى كه در آن هستيم _ در برهوت قهرمان هاى تاثيرگذار و تكان دهنده است اشاره اى داشته باشيم. پايانى كه بر سينه اى سخن مهر سكوت گذاشت.