همه چيز در مورد چاقي

چاقي چيست؟چاقي بيماري مزمني است كه به علت نامتعادل بودن ميزان دريافت انرژي از راه غذا و ميزان مصرف يا سوخت انرژي در نتيجه فعاليت بدني بوجود مي آيد درواقع چاقي يك اختلال پيچيده تنظيم اشتها و سوخت و ساز مواد غذايي در تبديل به انرژي است كه توسط عوامل زيست شناختي خاصي كنترل مي گردد.

معيار تشخيص چاقي برچه مبنايي است؟براي تشخيص چاقي از اندازه گيري بي ام آي (BMI : body mass index) استفاده مي شود كه بر مبناي آن وزن تقيسم بر قد به توان دو است ( m 2(قد)/ kg وزن = BMI ).

البته عوامل ديگري هم در تقسيم بندي چاقي از نظر شدت موثر است كه از جمله مي توان به توزيع چربي در قسمتهاي مختلف بدن‘ دور كمر‘ دور مچ دست و ميزان جثه افراد اشاره كرد معيار BMI  براي سنجش چاقي در بزرگسالان است و در كودكان بسته به سنين مختلف فرمولاسيون هاي متفاوت ارائه شده است براساس طبقه بندي سازمان بهداشت جهاني WHO تقسيم بندي چاقي بر مبناي BMI به قرار زير است:

تشخيص                   BMI

كم وزن                    ‌5/18>

وزن طبيعي               9/24-5/18

اضافه وزن                 9/29-25

چاق                        30<

چاقي كلاس 1            9/34-30

چاقي كلاس 2            9/39-35

كلاس 3                   40<

به عنوان مثال اگر فردي داراي قد cm160و وزن 90 كيلوگرم باشد 2.56/90= 15/35 است كه در تقسيم بندي سازمان بهداشت جهاني اين فرد چاق از كلاس 2 است كه البته در اين مورد بايستي عواملي چون جثه‘ مرديا زن بودن‘ شاغل يا بي كاربودن‘ ورزشكار يا غير ورزشكار بودن و موارد بسيار ديگري را مد نظر گرفت.

با توجه به اينكه توزيع آناتوميك چربي بدن نقش بسيار مهمي در خطرات چاقي دارد و چاقي مركزي (احشايي) در مقايسه با چاقي محيطي با خطر بيشتري براي سلامتي همراه است به همين دليل شاخص ديگري تحت عنوان اندازه دور كمر شاخص بسيار مهمي براي مشخص كردن خطرات باليني به خصوص براي پرفشاري خون و ديابت مي باشد.

جنس                      محدوده خطر                       محدوده اقدام

 مرد                         102-94                            cm102<

 زن                          cm88-80                         cm88<

علل چاقي چيست؟

همانطوريكه در ابتداي بحث اشاره شد عوامل بسيار زيادي در بروز چاقي موثر هستند ولي بطور عمده علت هاي شناخته شده به قرار زير است.

الف) علل ژنتيكي: بين 70-25 درصد از تغييرات غير طبيعي در وزن بدن ناشي از مسائل مربوط به ژن مي باشد علت بالابودن طيف حداقل و حداكثر ذكر شده تفاوت منابع علمي و كتب مرجع چاقي است ولي در كل بايستي اذعان داشت كه نقش عوامل ژنتيكي درچاقي ثابت شده است و با توجه به مطالعات خانوادگي كه هم خواني BMI  را در منسوبين درجه اول نشان داده است اين موضوع به اثبات رسيده است كه نقش اختلالات ژنتيكي چيزي غير قابل انكار است.طبق تحقيقات انجام گرفته

مشخص شده است كه عواملي چون سوخت و ساز پائين درحال استراحت ‘ اثر حرارت كم مواد غذايي و يا عدم سوخت و ساز كامل چربي به همراه تمايل زياد بدن براي استفاده از كربوهيدراتها (مواد قندي) به عنوان سوخت مي توانند زمينه ژنتيكي چاقي را نشان دهند.

ب) عوامل محيطي: اختراعات و ابداعات مختلف در جهت راحتي انسان به طور غير مستقيم سبب افزايش چشمگير چاقي در دنيا شده است.

اتوموبيل‘ آسانسور‘ پله برقي‘ ماشين هاي لباسشوئي و ظرفشويي‘ دستگاه هاي كنترل از راه دور‘ مايكروويو و هزاران مورد ديگر همگي انسان را از تحرك واداشته و از طرف ديگر غذاهاي آماده‘ رستوران ها و توليد موادغذايي در بسته بندي هاي بزرگ مثل سس مايونز خانواده‘ چيپس خانواده و... عوامل مساعدي براي حركت كمتر و مصرف بيشتر را فراهم آورده است بطوري كه داده هاي فوق بيانگر اين مطلب هستند كه افزايش شيوع چاقي در دو يا سه دهه اخير ممكن است ناشي از كاهش درمصرف انرژي باشد كه با كاهش مساوي در دريافت انرژي نبوده است.

ج) بيماريها: بسياري از بيماري ها با توجه به مكانيسم آنها باعث چاقي مي شود كم كاري غده تيروئيد سبب كاهش هورمونهاي تيروئدي مي شود كه اين هورمونها نقش بسيار مهمي در سوخت و ساز مواد غذايي در بدن دارند و كم شدن آنها باعث ذخيره سازي چربي و درنتيجه چاقي مي شوند. بيماريهاي ديگري چون اختلالات عصبي – عضلاني‘ بيماري هاي استخوان و مفاصل بصورت غير مستقيم و از طريق كاهش فعاليت باعث چاقي مي شوند. اختلال در هورمونهاي جنسي چه در زنان و چه در مردان ممكن است تعادل متابوليكي بدن را بهم زده و يكي از عوارض خود را با چاقي نشان دهند.

د) داروها: بسياري از داروها در افزايش وزن نقش دارند اين اثرات ممكن است مستقيم باشد مثل داروهاي ضدبارداري يا كورتون ها و يا در اثر پيامدهاي ناشي از دارو باشدمثل داروهاي ضد افسردگي و ضد اضطراب كه با ايجاد خواب آلودگي و بي تحركي سبب كاهش در مصرف انرژي مي شوند.

ه) اختلالات عصبي و مشكلات رواني: كه با توجه به غير فعال كردن افراد سبب چاقي شده و مصرف داروهاي مختلف اين اثرات را دوچندان مي نمايد.

 دکتر آمري نيا مشاور تغذيه و رژيم درمانی