|
حاضر در نقاط ديگري از دنيا كشت و
برداشت مي شود . ارتفاع
قسمت هوايي و بيروني گياه حدود 10تا 30 سانتي متر بوده كه داراي ساقه و
تعدادي برگ هاي باريك است . از وسط برگ ها ، ساقه توليد شده ، گل خارج مي
شود و در ماه هاي مهر تا آذر گل ها به تعداد يك تا سه عدد بر روي هر ساقه
ظاهر مي شوند .
گل ها
به رنگ بنفش و داراي 6 گل برگ مي باشند . قسمت مورد استفاده ي گياه كه به
نام زعفران در بازار تجارت موجود است انتهاي خامه و كلاله ي گل (مادگي )
مي باشد كه به رنگ قرمز متمايل به نارنجي است .
چون
زعفران داراي مصارف متعدد بوده و جايگاه ويژه اي را در تغذيه دارد ، از
اين رو اطلاعات مفيدي براي خوانندگان و مصرف كنندگان اين ماده ي با ارزش
ارائه مي شود .
خواص درماني
زعفران در فارماكوپه ي اروپا (كتاب رسمي داروسازي) قيد شده و به
شكل تنطوري با نام
OpiiCrocata
Tinctura
وجود دارد .
هم چنين عصاره ي آن به صورت محصولي به
نام Bitters Swedish
توسط كارخانجات مختلف تهيه و جهت مصارف دارويي مختلف عرضه مي شود .
بر حسب
آزمايش هايي كه در اروپا انجام شده است ، زغفران خاصيت كاهش چربي و
كلسترول خون و افزايش نفوذ اكسيژن در پلاسما را در موش آزمايشگاهي از خود
نشان داده است .
در طب
عوام نقاط مختلف جهان ، زعفران به عنوان آرام بخش ، ضد اسپاسم ، اشتها
آور و مقوي معده استفاده مي شود . در
كشور آلمان زعفران به عنوان آرام بخش ، درمان درد معده و شكم و آسم مصرف
مي شود .
مصارف
زعفران
به جهت طعم ، بو و رنگ زرد خاصي كه دارد به وفور در غذاها و به ويژه
همراه با برنج ،. صنايع شريني سازي ، داروسازي و صنايع ديگر به مصرف مي
رسد.
تركيبات
مهم ترين تركيبات موجود در زعفران شامل تركيبات زرد رنگ كه به خوبي در آب
محلول اند (مشتقات كروستين ) ، تركيبات تلخ از جمله پيكروكروسين كه به
ويژه مقوي معده مي باشند ، مواد معطر (اسانس ) كه مهم ترين تركيب آن
سافرانال مي باشد كه گاهي تا 1درصد زعفران را تشكيل مي دهد ، روغن ثابت
به ميزان حداكثر 10درصد ، رطوبت حدود 13ـ10 درصد و تركيبات معدني حدود
5درصد مي باشد .
اصلي ترين و مهم ترين تركيبات زعفران همان تركيبات زرد رنگ ، تلخ و معطر
هستند كه اثرات درماني زعفران مربوط به آن ها است .
نگه
داري
زعفران
بايد دور از نور و رطوبت باشد . بهتر است نگه داري زعفران در ظرف شيشه اي
يا فلزي دربسته بوده كه در حرارت معتدل نگه داري شود .
با
توجه به اين كه اسانس (مواد معطر ) زعفران قابل تبخير شدن است در صورت
نگه داري نامناسب ، به مرور زمان اسانس آن تبخير شده و از اثرات دارويي و
طعم و مزه ي آن كاسته مي شود و مرغوبيت آن از دست مي رود .
چون
مواد معطر گياه يعني اسانس در حالت پودر شده ، بسيار سريع تر از پودر
نشده ي آن تبخير مي شود ، بهتر است زعفران را تا موقع مصرف پودر نكنيم و
يا در صورت پودر كردن درظرف در بسته نگه داري شود .
تقليات
چون
زعفران بسيار گران قيمت مي باشد ، ممكن است گاهي همراه با تقليات باشد .
مهم ترين تقلبي كه به عنوان زعفران صورت مي گيرد گل رنگ مي باشد كه
شباهتي به زعفران دارد و مي تواند ايجاد رنگ زرد كند . زعفران به ويژه به
صورت پودر ، با تقليات بيش تري مي تواند همراه باشد.
روش هاي مختلفي جهت تشخيص زعفران تقلبي وجود دارد كه دو روش ساده ي آن به
شرح زير است :
روش
اول ـ به چند ميلي گرم پودر زعفران ، دو يا
سه قطره اسيد سولفوريك غليظ در يك شيشه ي ساعت اضافه مي كنيم . در اين
صورت زعفران ابتدا به رنگ قرمز مايل به قهوه اي و پس از مدت كمي ، به رنگ
قرمز مايل به بنفش مبدل مي شود .
اين
آزمايش به طور كامل اختصاصي نبوده و مربوط به موادي است (مانند زعفران )
كه داراي تركيبات كاروتنوئيدي (موادي داراي رنگ هاي زرد و يا نارنجي ) مي
باشند .
روش
دوم ـ چند ميلي گرم پودر زعفران را در يك
شيشه ي ساعت قرار داده و به آن يك قطره اسيد فسفوموليبديك / سولفوريك
اضافه كرده و كمي مي ساييم .
پس از
آن ، مخلوط را زير ميكروسكوپ قرار داده و با بزرگ نمايي 100ملاحظه مي
كنيم . بعد از حداكثر يك دقيقه ، تكه هاي پودر به رنگ آبي مبدل گشته و
اطراف تكه ها هاله اي از رنگ آبي احاطه مي شود .
سميت
مصرف
زعفران به مقدار زياد سمي است و باعث استفراغ ، خون ريزي رحم ، اسهال
خوني ، خون روي از بيني ، پلك ها و لب ها ، سرگيجه ، بي حالي ، زردي پوست
وتحريكات شديد ماهيچه هاي صاف و حتي گاهي مرگ نيز مي شود .
با
آزمايشاتي كه به عمل آمده ، مصرف حداكثر تا 5/1 گرم در روز براي يك فرد
بالغ بلامانع است ولي بايد سعي كرد كه براي جلوگيري از عوارض و مشكلات
بعدي ، كم تر از اين مقدار مصرف شود و از زياده روي در مصرف آن خودداري
ورزيد
تحقيقات جديد
به طور
اصولي تغييرات آب و هوا و شرايط جغرافيايي بر روي كميت و كيفيت مواد مؤثر
گياهان كاملا تأثير گذار است و گياهاني كه در نقاط مختلف دنيا كشت و
برداشت مي شوند ، ممكن است داراي مواد و در نتيجه اثرات مختلف و يا ارزش
هاي درماني و يا مثلا سمي مختلف باشند .
يكي از مواد موجود در زعفران كه
مقادير زياد آن باعث سميت مي شود ، ماده اي به نام
Safranal
است كه جزو مواد اصلي زعفران است و بدان اشاره شد .
با تحقيقات جديدي كه
اينجانب و همكاران در دانشكده ي داروسازي تهران روي زعفران انجام داده
ايم ، مشخص شد كه زعفران ايراني داراي درصد كم تري از
Safranal
نسبت به زعفران نقاط مختلف جهان است و اين مسئله يكي از بزرگ ترين مزيت
ها و تفاوت هاي بين زعفران ايراني و غيرايراني است .
در
حقيقت مي توان گفت كه سميت زعفران ايراني در مقادير زياد ، كم تر از
انواع غيرايراني كه اين موضوع هنوز براي مجامع علمي و استفاده كنندگان در
جهان گزارش نشده و تازگي دارد . |
